చక్రం: బండి చక్రం నుంచి విమానం చక్రం వరకు

కె .శ్రీకృష్ణ సాయి
సైన్స్ పాఠం

పరిచయం:
మానవ నాగరికత చరిత్రను పరిశీలిస్తే, మనిషి జీవితాన్ని పూర్తిగా మార్చివేసిన అనేక ఆవిష్కరణలు కనిపిస్తాయి. అగ్నిని నియంత్రించడం, వ్యవసాయాన్ని అభివృద్ధి చేయడం, లోహాలను ఉపయోగించడం, లిపిని కనిపెట్టడం, విద్యుత్తును వినియోగించడం, యంత్రాలను తయారు చేయడం వంటి ఎన్నో ఆవిష్కరణలు మానవ ప్రగతికి పునాదులుగా నిలిచాయి. అయితే వీటిలో అత్యంత సరళమైనదిగా కనిపిస్తూ, అత్యంత ప్రభావవంతమైనదిగా నిలిచిన ఆవిష్కరణ చక్రం.

చక్రం ఒక సాధారణ వృత్తాకార వస్తువులా కనిపిస్తుంది. కానీ దాని వెనుక ఉన్న ఆలోచన, శాస్త్రం, ఇంజినీరింగ్ మరియు సాంకేతిక పరిజ్ఞానం మానవ చరిత్రను మార్చివేశాయి. ఒకప్పుడు మనిషి తన భుజాలపై లేదా జంతువుల సహాయంతో వస్తువులను మోసేవాడు. తరువాత చెక్క చక్రం రావడంతో బండ్లు పుట్టాయి. బండ్ల నుంచి రథాలు, రథాల నుంచి బండివాహనాలు, సైకిళ్లు, రైళ్లు, కార్లు, ట్రక్కులు, భారీ పారిశ్రామిక యంత్రాలు, చివరకు విమానాల ల్యాండింగ్ గేర్ వరకు చక్రం తన రూపాన్ని, పదార్థాన్ని, నిర్మాణాన్ని నిరంతరం మార్చుకుంటూ వచ్చింది.

నేడు మన చుట్టూ ఉన్న ప్రపంచాన్ని ఒకసారి పరిశీలిస్తే చక్రం ఎక్కడ లేనిదో గుర్తించడం కూడా కష్టమే. కారు చక్రాలు రహదారిపై తిరుగుతాయి. సైకిల్ చక్రాలు మనిషి శక్తిని ప్రయాణంగా మారుస్తాయి. రైలు చక్రాలు వేల టన్నుల బరువును మోస్తూ పట్టాలపై కదులుతాయి. పరిశ్రమలలోని యంత్రాలలో చిన్న చిన్న గేర్లు తిరుగుతాయి. రోబోట్లలో చక్రాలు ఉంటాయి. విమానాలు ఆకాశంలో ఎగిరినా, నేలపై పరుగెత్తేటప్పుడు వాటి బరువును మోయడానికి ప్రత్యేకమైన చక్రాలను ఉపయోగిస్తాయి.

అందువల్ల చక్రం కేవలం ఒక వస్తువు కాదు. అది మానవ ఆలోచనా శక్తికి, సమస్య పరిష్కార సామర్థ్యానికి, శాస్త్రీయ ప్రగతికి ప్రతీక.

1. చక్రం పుట్టుక –  మానవ చరిత్రలో ఒక విప్లవం
చక్రం ఎప్పుడు కనిపెట్టబడిందనే ప్రశ్నకు ఒకే ఒక్క ఖచ్చితమైన తేదీ చెప్పడం కష్టం. పురావస్తు ఆధారాల ప్రకారం చక్రం మరియు చక్రంతో కూడిన వాహనాల ఉపయోగం సుమారు క్రీస్తుపూర్వం నాల్గవ సహస్రాబ్దం ప్రాంతంలో అభివృద్ధి చెందింది. మెసపొటేమియా ప్రాంతంలో లభించిన పురాతన ఆధారాలు చక్రాల వాహనాల వినియోగాన్ని సూచిస్తున్నాయి.

అయితే చక్రం ఆవిష్కరణ ఒక్కసారిగా జరిగిన సంఘటన కాకపోవచ్చు. మొదట మనిషి భారీ వస్తువులను తరలించడానికి చెక్క దుంగలను ఉపయోగించి ఉండవచ్చు. ఒక బరువైన వస్తువును నేలపై లాగడం కంటే దాని కింద గుండ్రని దుంగలు ఉంచి వాటిపై దొర్లించడం సులభమని మనిషి గమనించి ఉండవచ్చు.

ఇక్కడే ఒక ముఖ్యమైన శాస్త్రీయ ఆలోచన పుట్టింది: లాగడం కంటే దొర్లించడం సులభం.

తరువాత దుంగను పూర్తిగా కింద ఉంచడం బదులుగా దాని ఆకారాన్ని మార్చి గుండ్రని చక్రంగా రూపొందించడం జరిగింది. మొదటి చక్రాలు ఎక్కువగా చెక్కతో తయారయ్యేవి. అవి బరువుగా ఉండేవి, బలమైనవి అయినప్పటికీ ఆధునిక చక్రాలతో పోలిస్తే చాలా పరిమిత సామర్థ్యాన్ని కలిగి ఉండేవి.

• ప్రారంభ దశలో చక్రం రెండు ప్రధాన సమస్యలను పరిష్కరించింది:
• 1. భారీ వస్తువులను సులభంగా తరలించడం.
• 2. ప్రయాణాన్ని వేగవంతం చేయడం.
  ఇది చిన్న మార్పులా కనిపించినప్పటికీ, దాని ప్రభావం అపారమైనది. చక్రం వల్ల మనిషి ఎక్కువ దూరాలకు వస్తువులను తరలించగలిగాడు. వాణిజ్యం విస్తరించింది. వ్యవసాయ ఉత్పత్తులను ఒక ప్రాంతం నుంచి మరొక ప్రాంతానికి తరలించడం సులభమైంది. సైనిక దళాలు వేగంగా ప్రయాణించగలిగాయి. నగరాల మధ్య సంబంధాలు మెరుగయ్యాయి.

అంటే చక్రం కేవలం రవాణా సాధనాన్ని మార్చలేదు; అది ఆర్థిక వ్యవస్థ, వాణిజ్యం, యుద్ధం, వ్యవసాయం, సంస్కృతి మరియు నాగరికత అభివృద్ధినే ప్రభావితం చేసింది.

2. మొదటి బండి చక్రం
మొదటి చక్రాలు చాలా సరళమైన నిర్మాణాన్ని కలిగి ఉండేవి. మందమైన చెక్క పలకలను వృత్తాకారంగా కత్తిరించి వాటిని ఒకదానితో ఒకటి కలిపేవారు. మధ్యలో ఒక రంధ్రం చేసి దాని ద్వారా ఇరుసు లేదా axle అమర్చేవారు.
చక్రం యొక్క మూడు ప్రాథమిక భాగాలు: 1.చక్రం (wheel) 2. ఇరుసు (Axle) 3. చక్రం తిరిగే కేంద్ర భాగం (Hub)
చక్రం తిరుగుతున్నప్పుడు, ఇరుసుతో సంబంధం ఉన్న భాగంలో ఘర్షణ తగ్గించడం అవసరం. ప్రారంభ కాలంలో ఈ భాగాలు చెక్కతోనే తయారయ్యేవి.

మొదటి బండ్లు నేటి కార్లతో పోలిస్తే చాలా సరళమైనవి. వాటిని ఎద్దులు, గుర్రాలు లేదా ఇతర జంతువులు లాగేవి. అయినప్పటికీ అవి మానవ చరిత్రలో గొప్ప మార్పుకు కారణమయ్యాయి.

చక్రంతో కూడిన బండి కారణంగా ఒక వ్యక్తి తన శరీరంతో మోయగలిగే బరువుకంటే ఎన్నో రెట్లు ఎక్కువ బరువును తరలించగలిగాడు. ఇదే యాంత్రిక ప్రయోజనం యొక్క ప్రారంభ ఉదాహరణ.

 3. ఘన చక్రం నుంచి స్పోక్ చక్రం వరకు

చెక్కతో చేసిన ఘన చక్రాలు బలంగా ఉన్నప్పటికీ చాలా బరువుగా ఉండేవి. చక్రం బరువు ఎక్కువైతే దానిని తిప్పడానికి ఎక్కువ శక్తి అవసరం. అందువల్ల ఇంజినీరింగ్‌లో మరో ప్రశ్న వచ్చింది:చక్రాన్ని తేలికగా చేస్తూనే దాని బలాన్ని ఎలా కాపాడాలి?దానికి సమాధానం స్పోక్స్.

స్పోక్ చక్రంలో మధ్యలో ఒక బలమైన hub ఉంటుంది. దాని నుంచి బయటకు అనేక సన్నని కర్రలు లేదా spokes విస్తరించి ఉంటాయి. అవి బయట ఉన్న రిమ్‌ను hubతో కలుపుతాయి.

ఈ నిర్మాణం అద్భుతమైన ఇంజినీరింగ్ ఆలోచన. ఎందుకంటే చక్రం మధ్య భాగం ఘనంగా ఉండాల్సిన అవసరం లేదు. బరువును ప్రధానంగా spokes మరియు rim ద్వారా పంపిణీ చేయవచ్చు.

దీంతో:1)చక్రం బరువు తగ్గింది.2) వేగంగా తిరగగలిగింది

 4. చక్రం వెనుక ఉన్న ప్రాథమిక భౌతికశాస్త్రం:
చక్రం పనిచేయడానికి అనేక భౌతిక సూత్రాలు సహకరిస్తాయి. వాటిలో ముఖ్యమైనవి:
ఘర్షణ, టార్క్, భ్రమణ చలనం,కోణీయ వేగం, జడత్వం, కేంద్రాభిముఖ బలం, శక్తి మరియు పని, పీడనం, బరువు పంపిణీ

5. ఘర్షణ –  చక్రానికి శత్రువూ, మిత్రుడూ
ఘర్షణను సాధారణంగా కదలికకు వ్యతిరేకంగా పనిచేసే బలంగా భావిస్తాం. కానీ చక్రాల విషయంలో ఘర్షణ ఒక విచిత్రమైన పాత్ర పోషిస్తుంది.
ఒక కారు రోడ్డుపై ముందుకు కదలడానికి టైరు మరియు రోడ్డు మధ్య తగినంత ఘర్షణ అవసరం. టైరు మరియు రోడ్డు మధ్య ఘర్షణ లేకపోతే కారు ముందుకు సాగదు.
అదే సమయంలో చక్రం లోపలి bearingలు మరియు axle మధ్య అధిక ఘర్షణ ఉంటే శక్తి వృథా అవుతుంది.
అందువల్ల చక్రం వ్యవస్థలో రెండు రకాల లక్ష్యాలు ఉంటాయి:బయట — తగినంత ఘర్షణ కావాలి. లోపల — వీలైనంత తక్కువ ఘర్షణ కావాలి.ఇదే ఆధునిక టైర్లు మరియు bearings రూపకల్పనలో ముఖ్యమైన సూత్రం.

6. టార్క్ — చక్రాన్ని తిప్పే శక్తి
టార్క్ అంటే ఒక వస్తువును ఒక అక్షం చుట్టూ తిప్పే ప్రభావం.
ఉదాహరణకు తలుపును దాని కీలు దగ్గర నుంచి నెట్టడం కంటే, తలుపు అంచు వద్ద నెట్టడం సులభం. ఎందుకంటే అంచు వద్ద బలానికి ఎక్కువ lever arm ఉంటుంది.
అదేవిధంగా చక్రంలో కూడా కేంద్రం నుంచి దూరంగా బలం పనిచేసినప్పుడు ఎక్కువ తిప్పే ప్రభావం వస్తుంది.
సైకిల్ పెడల్‌ను మనం నొక్కినప్పుడు మన కాళ్ల బలం పెడల్ ద్వారా crankకు చేరుతుంది. crank తిరిగి chain ద్వారా వెనుక చక్రాన్ని తిప్పుతుంది. ఈ మొత్తం వ్యవస్థలో టార్క్ కీలక పాత్ర పోషిస్తుంది.

7. చక్రం ఎందుకు దొర్లుతుంది?
ఒక పెట్టెను నేలపై లాగితే పెట్టె అడుగు భాగం మరియు నేల మధ్య ఘర్షణ ఎక్కువగా ఉంటుంది. కానీ పెట్టెను చక్రాలపై ఉంచితే చక్రాలు తిరుగుతూ ముందుకు సాగుతాయి.
ఇక్కడ sliding friction కంటే rolling resistance సాధారణంగా తక్కువగా ఉంటుంది.
అందుకే:లాగడం కంటే దొర్లించడం సులభం.ఇది చక్రం ఆవిష్కరణ వెనుక ఉన్న అత్యంత ప్రాథమిక శాస్త్రీయ ప్రయోజనం.

8. చక్రం మరియు భ్రమణ చలనం
సూటిగా కదిలే వస్తువుకు linear motion ఉంటుంది. చక్రం మాత్రం ముందుకు కదులుతూనే తన కేంద్రం చుట్టూ తిరుగుతుంది. దీనిని rolling motion అంటారు.
చక్రం యొక్క ప్రతి బిందువు ఒకే విధంగా కదలదు. చక్రం నేలను తాకే బిందువు ఒక క్షణంలో దాదాపు నేలతో సంబంధితంగా స్థిరంగా ఉంటుంది, అయితే చక్రం పైభాగం ముందుకు మరియు భ్రమణ దిశలో వేగంగా కదులుతుంది.
ఈ భ్రమణ చలనం వల్లే చక్రం మరియు రహదారి మధ్య సంబంధం ప్రత్యేకంగా ఉంటుంది.

9. చక్రం పరిమాణం ఎందుకు ముఖ్యం?
చక్రం పరిమాణం వాహనం పనితీరును ప్రభావితం చేస్తుంది.
పెద్ద చక్రానికి ఒక పూర్తి భ్రమణంలో ఎక్కువ దూరం ప్రయాణించే సామర్థ్యం ఉంటుంది. అందువల్ల ఒకే వేగంలో పెద్ద చక్రం తక్కువ కోణీయ వేగంతో తిరగవచ్చు.
అయితే పెద్ద చక్రాలకు కొన్ని సమస్యలు కూడా ఉంటాయి:1) ఎక్కువ బరువు ఉండవచ్చు.2)తయారీ ఖర్చు పెరగవచ్చు. 3) ఎక్కువ స్థలం అవసరం. 4) తిరిగే భాగం యొక్క inertia పెరగవచ్చు. అందువల్ల ప్రతి వాహనానికి సరైన పరిమాణంలో చక్రం ఎంచుకోవడం ఇంజినీరింగ్‌లో ముఖ్యమైన అంశం.

10. సైకిల్ – మానవ శక్తిని చక్రాలుగా మార్చిన అద్భుతం
సైకిల్ చక్రం అభివృద్ధికి ఒక గొప్ప ఉదాహరణ.సైకిల్‌లో మనిషి కాళ్లతో ఉత్పత్తి చేసిన శక్తి:

కాళ్లు → పెడల్స్ → క్రాంక్ → చైన్ → వెనుక గేర్ → వెనుక చక్రం → ముందుకు కదలిక గా మారుతుంది.

సైకిల్‌లో రెండు చక్రాలు ఉండటం వల్ల అది ఒకే సమయంలో సమతుల్యత, చలనం, దిశ నియంత్రణ వంటి అంశాలను కలిపి నిర్వహిస్తుంది.
సైకిల్ నడిపేటప్పుడు మనిషి కేవలం ముందుకు వెళ్లడం మాత్రమే కాదు; శరీరాన్ని స్వల్పంగా వంచడం ద్వారా సమతుల్యతను కాపాడతాడు.

సైకిల్ ఆధునిక రవాణాలో అత్యంత సమర్థవంతమైన సాధనాలలో ఒకటి. ఇది ఇంధనం అవసరం లేకుండా మానవ శక్తితో పనిచేస్తుంది. పట్టణ ప్రాంతాల్లో తక్కువ దూర ప్రయాణాలకు సైకిల్ పర్యావరణానికి అనుకూలమైన వాహనం.

11.. ఆవిరి యంత్రాలు మరియు రైలు చక్రాలు
ఆవిరి యంత్రాలు అభివృద్ధి చెందడంతో రైళ్లు పుట్టుకొచ్చాయి. రైలు చక్రాలు సాధారణ రహదారి వాహనాల చక్రాల కంటే భిన్నంగా రూపొందించబడ్డాయి.
రైలు చక్రాలు ఉక్కుతో తయారు చేయబడతాయి. అవి ఉక్కు పట్టాలపై నడుస్తాయి. ఉక్కు-ఉక్కు సంబంధంలో rolling resistance చాలా తక్కువగా ఉండటం వల్ల రైలు భారీ బరువును తక్కువ శక్తితో ఎక్కువ దూరం తరలించగలదు.
ఇదే కారణంగా రైలు రవాణా ప్రపంచంలో అత్యంత సమర్థవంతమైన భారీ రవాణా పద్ధతులలో ఒకటిగా నిలిచింది.

12. రైలు చక్రం యొక్క ప్రత్యేక ఆకారం
రైలు చక్రాలు పూర్తిగా సాధారణ సిలిండర్‌లా ఉండవు. వాటి నడిచే భాగానికి స్వల్ప taper లేదా conicity ఉంటుంది. ఇది రైలు పట్టాలపై కదులుతున్నప్పుడు స్వయంగా సరైన దిశలో ఉండటానికి సహాయపడుతుంది.

అలాగే రైలు చక్రానికి ఒక చిన్న flange ఉంటుంది. ఇది పట్టాల నుంచి చక్రం బయటకు జారిపోకుండా అదనపు మార్గదర్శకత్వాన్ని ఇస్తుంది.ఇక్కడ కూడా చక్రం కేవలం “గుండ్రని వస్తువు” కాదని, దాని ఆకారం వెనుక లోతైన ఇంజినీరింగ్ ఉందని తెలుస్తుంది.

13. టైరు ఆవిష్కరణ
మొదటి వాహన చక్రాలు ప్రధానంగా చెక్క లేదా లోహంతో తయారయ్యేవి. కానీ అవి కఠినంగా ఉండటం వల్ల ప్రయాణం అసౌకర్యంగా ఉండేది.
తరువాత రబ్బరు ఉపయోగించడం ప్రారంభమైంది. గాలితో నింపిన టైర్లు రావడంతో వాహన ప్రయాణంలో గొప్ప మార్పు వచ్చింది.
గాలి నింపిన టైరు: రహదారి దెబ్బలను గ్రహిస్తుంది, ప్రయాణాన్ని సౌకర్యవంతంగా చేస్తుంది,,రహదారితో తగినంత grip అందిస్తుంది,చక్రం మరియు రహదారి మధ్య శక్తి ప్రసారాన్ని మెరుగుపరుస్తుంది.
నేటి టైర్లు సహజ రబ్బరు, కృత్రిమ రబ్బరు, ఉక్కు తీగలు, వస్త్ర తంతువులు, కార్బన్ ఆధారిత పదార్థాలు మరియు అనేక రసాయన పదార్థాల సమ్మేళనంతో తయారవుతాయి.

14. కారు చక్రం
కార్ల అభివృద్ధితో చక్రం మరింత క్లిష్టమైన రూపాన్ని పొందింది. కారు చక్రం ఇప్పుడు కేవలం బరువును మోసే సాధనం కాదు. అది:వేగంగా తిరగాలి, బ్రేకింగ్ సమయంలో బలాన్ని తట్టుకోవాలి.
మలుపుల్లో పార్శ్వ బలాలను తట్టుకోవాలి, రహదారి అసమానతలను గ్రహించాలి, వేడిని తట్టుకోవాలి,తడిసిన రహదారిపై కూడా పట్టును కలిగి ఉండాలిఅందువల్ల ఆధునిక కారు చక్రం ఒక చిన్న ఇంజినీరింగ్ వ్యవస్థగా మారింది

15. బ్రేక్‌లలో చక్రం పాత్ర
వాహనం వేగంగా వెళుతున్నప్పుడు దానిలో kinetic energy ఉంటుంది. బ్రేక్ వేయగానే ఆ చలన శక్తిలో ఎక్కువ భాగం వేడి రూపంలోకి మారుతుంది.
డిస్క్ బ్రేక్‌లలో brake padలు discను పట్టుకుంటాయి. ఆ friction వల్ల disc యొక్క భ్రమణ వేగం తగ్గుతుంది. Disc చక్రంతో అనుసంధానమై ఉండటం వల్ల వాహనం కూడా నెమ్మదిస్తుంది.
ఆధునిక వాహనాల్లో ABS వంటి వ్యవస్థలు చక్రం పూర్తిగా lock కాకుండా నియంత్రించడంలో సహాయపడతాయి. దీని వల్ల అత్యవసర బ్రేకింగ్ సమయంలో steering నియంత్రణ మెరుగ్గా ఉండవచ్చు.

16. చక్రం మరియు మలుపు
కారు మలుపు తిరిగేటప్పుడు అన్ని చక్రాలు ఒకే వృత్తంలో తిరగవు. లోపలి చక్రం మరియు బయటి చక్రం వేర్వేరు దూరాలు ప్రయాణిస్తాయి.ఇందుకే కార్లలో differential అనే వ్యవస్థ ఉంటుంది.
మలుపులో:బయటి చక్రం ఎక్కువ దూరం ప్రయాణిస్తుంది. లోపలి చక్రం తక్కువ దూరం ప్రయాణిస్తుంది.Differential ఈ తేడాను అనుమతిస్తుంది.ఇది లేకపోతే టైర్లు రహదారిపై లాగబడే అవకాశం పెరుగుతుంది మరియు వాహన నియంత్రణలో సమస్యలు రావచ్చు.

17.  గాలి ఒత్తిడి ఎందుకు ముఖ్యం?
టైర్‌లోని గాలి ఒత్తిడి వాహనం పనితీరును ప్రభావితం చేస్తుంది. చాలా తక్కువ గాలి ఉంటే టైరు ఎక్కువగా వంగుతుంది. వేడి పెరుగుతుంది. ఇంధన వినియోగం పెరగవచ్చు. టైరు దెబ్బతినే అవకాశం పెరుగుతుంది.
చాలా ఎక్కువ గాలి ఉంటే,రహదారితో సంబంధ ప్రాంతం తగ్గవచ్చు. ప్రయాణ సౌకర్యం తగ్గుతుంది. కొన్ని పరిస్థితుల్లో grip ప్రభావితం కావచ్చు.

18.  చక్రం నుంచి గేర్ వరకు
చక్రం యొక్క మరో గొప్ప రూపం గేర్.రెండు లేదా అంతకంటే పళ్ళున్న చక్రాలను పరస్పరం కలిపి తిప్పితే ఒక చక్రం యొక్క భ్రమణాన్ని మరొకదానికి బదిలీ చేయవచ్చు.
గేర్‌ల ద్వారా వేగాన్ని పెంచవచ్చు. టార్క్‌ను పెంచవచ్చు. భ్రమణ దిశను మార్చవచ్చు.
 యాంత్రిక శక్తిని వేరే అక్షానికి బదిలీ చేయవచ్చు.
గడియారాలు, వాహనాలు, పరిశ్రమల యంత్రాలు, రోబోలు వంటి అనేక పరికరాల్లో గేర్లు ఉపయోగిస్తారు.అందువల్ల చక్రం యొక్క ప్రాథమిక ఆలోచన ఆధునిక యంత్రాంగాలలో అనేక రూపాల్లో కనిపిస్తుంది.

19. విమానం చక్రం – భూమి నుండి ఆకాశాన్ని తాకిన చక్రం
చక్రం యొక్క పరిణామంలో అత్యంత ఆసక్తికరమైన దశల్లో ఒకటి విమానం.
విమానం ఆకాశంలో ఎగరడానికి రెక్కలు, ఇంజిన్లు, నియంత్రణ వ్యవస్థలు అవసరం. కానీ విమానం నేలపై ఉన్నప్పుడు దాని బరువును మోయడానికి చక్రాలు అవసరం.
విమానంలోని చక్రాల వ్యవస్థను landing gear అంటారు.
విమానం: టేకాఫ్ సమయంలో నేలపై పరుగెత్తాలి. ల్యాండింగ్ సమయంలో అధిక వేగంతో నేలను తాకుతుంది. భారీ బరువును మోయాలి. ఆకస్మిక దెబ్బలను తట్టుకోవాలి.
బ్రేకింగ్ సమయంలో భారీ శక్తిని గ్రహించాలి.అందువల్ల విమానం చక్రం సాధారణ కారు చక్రం కంటే ప్రత్యేకమైనది.

20. విమానం చక్రం ఎలా పనిచేస్తుంది?
విమానం టేకాఫ్‌కు సిద్ధమైనప్పుడు landing gear బయటకు ఉంటుంది. విమానం runwayపై వేగం పెంచుతుంది. చక్రాలు runwayపై తిరుగుతాయి.విమానం రెక్కలపై ఏర్పడే lift పెరిగినప్పుడు విమానం నేల నుంచి పైకి లేస్తుంది. ఆ సమయంలో landing gear wheels భూమిని వదిలేస్తాయి.

గాలిలోకి వెళ్లిన తరువాత అనేక విమానాల్లో landing gearను శరీరం లోపలికి డతపెట్టుకుంటారు. దీనివల్ల గాలి నిరోధం తగ్గుతుంది.ల్యాండింగ్ సమయంలో landing gear బయటకు వస్తుంది. విమానం runwayని తాకిన తర్వాత చక్రాలు తిరుగుతూ విమాన వేగాన్ని తగ్గించడంలో సహకరిస్తాయి.విమానం ల్యాండింగ్ సమయంలో కేవలం టైర్లు మాత్రమే దెబ్బను గ్రహించవు. Landing gearలో ప్రత్యేకమైన shock-absorbing వ్యవస్థ ఉంటుంది.విమానం భారీ బరువుతో runwayను తాకినప్పుడు ఏర్పడే శక్తిని కొంత భాగం టైర్లు, కొంత భాగం shock absorberలు గ్రహిస్తాయి.

21. చక్రం –  పదార్థాల పరిణామం
చక్రం రూపం మాత్రమే కాదు, దాని పదార్థాలు కూడా కాలంతో పాటు మారాయి.
ప్రాచీన కాలం లో చెక్కతరువాత,చెక్క + లోహం, ఆధునిక యుగం లో ఉక్కు + అల్యూమినియం + రబ్బరు + కృత్రిమ పదార్థాలు, అల్యూమినియం అల్లాయ్ చక్రాలు

22. వీల్ అలైన్‌మెంట్ అంటే ఏమిటి?
వాహనం చక్రాలు ఒకదానికొకటి మరియు రహదారికి సరైన కోణాల్లో ఉండాలి. దీనినే wheel alignment అంటారు.
Alignment సరిగ్గా లేకపోతే, టైర్ ఒక వైపు ఎక్కువగా అరిగిపోవచ్చు, వాహనం ఒక వైపుకు లాగవచ్చు,steering సమస్యలు రావచ్చు, ఇంధన సామర్థ్యం ప్రభావితం కావచ్చు.

కాబట్టి చక్రం సరిగ్గా తిరగడం మాత్రమే కాకుండా, సరైన కోణంలో ఉండటం కూడా ముఖ్యం.

అందుకే చక్రం కేవలం తిరిగే వస్తువు కాదు, అది మానవ నాగరికతను ముందుకు తిప్పిన చక్రం.